Prokuratura ds. Przestępczości Zorganizowanej w Belgradzie. Zdjęcie: BIRN.
Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy ds. prawa konstytucyjnego, stwierdziła w opublikowanej w piątek „pilnej opinii”, że zidentyfikowała kilka „niepokojących braków” w niedawnych zmianach w serbskich przepisach regulujących wymiar sprawiedliwości i prokuraturę.
Jedną z kluczowych rekomendacji jest przywrócenie prokuratorów, których mandaty zostały zakończone z powodu zmian prawnych, zatwierdzonych przez serbski parlament 28 stycznia.
„Prokuratorzy publiczni, których tymczasowe zadania zostały przedwcześnie zakończone, powinni zostać przywróceni, a wprowadzony powinien być mechanizm zapewniający, że stanowiska zajmowane przez tymczasowo powołanych prokuratorów w TOK [Prokuraturze Generalnej ds. Przestępczości Zorganizowanej] mogą być stopniowo obsadzone za pomocą regularnych powołań”, powiedział organ w swojej pilnej opinii.
TOK ostrzegł 19 stycznia, przed przyjęciem zmian prawnych, że zmiany te pozbawią go znacznej liczby prokuratorów publicznych.
„Spowoduje to bezpośrednie zmniejszenie [efektywności i skuteczności TOK], co praktycznie w końcu doprowadzi do całkowitego zablokowania postępowań w najbardziej złożonych i najbardziej wrażliwych sprawach karnych”.
TOK jest odpowiedzialny za jedną z najbardziej medialnych trwających spraw sądowych w Serbii, dotyczącą katastrofy na stacji kolejowej w Nowym Sadzie. Szesnastu ludzi zginęło w listopadzie 2024 roku, gdy nad nimi zawalił się daszek, wywołując falę protestów antyrządowych.
Jest również odpowiedzialny za sprawę przeciwko Ministrowi Kultury Nikolaiowi Selakoviciowi, który został oskarżony w grudniu o nadużycie stanowiska służbowego po pozbawieniu statusu zabytku zbombardowanego kwatery Głównej Armii Jugosłowiańskiej w Belgradzie.
Watchdog ds. antykorupcyjnych – Transparency Serbia, poinformował w komunikacie prasowym, że zmiany ograniczą zdolność TOK do śledzenia korupcji wśród wysoko postawionych urzędników publicznych.
Przed styczniowymi zmianami prawnymi prokuratorzy, którzy otrzymali obowiązkowe polecenie od przełożonego, które uznali za niezgodne z prawem, mogli składać skargi do Komisji Wysokiej Rady Prokuratorskiej. Zgodnie z nowymi zmianami, sprzeciw należy zgłaszać do szefa prokuratury.
Komisja Wenecka wezwała Serbię do powrotu do niewięziennego systemu zgłaszania sprzeciwów wobec obowiązkowych poleceń.
Styczniowe zmiany prawne także uchyliły niezależność Specjalnego Wydziału ds. Cyberprzestępczości, jako że stał się on częścią Prokuratury Generalnej w Belgradzie, co powszechnie uważa się za pod wpływem rządzącej Serbskiej Partii Postępowej.
Jedna z kluczowych rekomendacji Komisji Weneckiej dotyczy większej strukturalnej i operacyjnej autonomii Specjalnego Wydziału ds. Cyberprzestępczości, „zgodnie z techniczną złożonością swojego mandatu i narodowym charakterem swojej jurysdykcji”.
Komisarz UE ds. rozszerzenia Marta Kos powiedziała 20 kwietnia, że Komisja Europejska „obecnie ocenia, czy kraj nadal spełnia warunki dla płatności z instrumentów finansowych UE” i wymieniła jako jedno z głównych oczekiwań, że „władze w pełni dostosują swoje ustawy sądowe do rekomendacji Komisji Weneckiej”.
Przewodnicząca serbskiego parlamentu, Ana Brnabic, poprosiła o opinię Komisji Weneckiej po przyjęciu styczniowych zmian prawnych, w odpowiedzi na obawy wyrażone przez ekspertów społeczeństwa obywatelskiego.
