Komisja Europejska opublikowała siódmy coroczny „Raport o rządach prawa” w piątek, w którym zwrócono uwagę na pozytywne trendy, choć postęp jest nierówny, reformy są powolne, a wyzwania nadal istnieją. Raport wykonawczy UE z 2026 roku – który analizuje 27 państw członkowskich UE oraz cztery kraje kandydujące: Albanię, Czarnogórę, Macedonię Północną i Serbię – zauważył znaczne postępy i ważne reformy zrealizowane lub w realizacji we wszystkich czterech monitorowanych i ocenianych obszarach: niezależność sądownictwa, zabezpieczenia antykorupcyjne, wolność mediów oraz kluczowe instytucjonalne mechanizmy kontrolne. (Context: European Commission’s Rule of Law Report)
Raport, wprowadzony po raz pierwszy w 2020 roku w odpowiedzi na pogarszającą się sytuację rządów prawa w wielu państwach członkowskich, przede wszystkim w tych w Europie Środkowej i Wschodniej – ocenia również postępy państw członkowskich w zakresie realizacji rekomendacji z poprzedniego raportu. Raport z 2026 roku stwierdził, że 47 procent rekomendacji zostało wdrożonych, całkowicie lub częściowo, w porównaniu z 57 procentami w poprzednim roku. (Fact Check: 47% zaleceń zrealizowano)
„Raport tego roku potwierdza ogólnie pozytywny trend z zrealizowanymi lub realizowanymi ważnymi reformami. Niemal co druga z rekomendacji z 2025 roku została od tego czasu zrealizowana w pełni lub częściowo. Oczywiście część rekomendacji może wymagać więcej czasu, ze względu na cykle legislacyjne lub wyborcze, a niektóre z nich są rzeczywiście skomplikowane, dlatego sytuacja pozostaje nierówna w poszczególnych państwach członkowskich, z niektórymi wyzwaniami utrzymującymi się w niektórych miejscach” – powiedział na konferencji prasowej komisarz europejski Michael McGrath. (Fact Check: 2025 rekomendacje)
Na przykład McGrath przytoczył reformę w Bułgarii, zapobiegającą wpływom politycznym w Najwyższej Radzie Sądownictwa, przyjętą w zeszłym roku; nowe prawo węgierskie, zwiększające transparentność i tworzące narzędzia do walki z korupcją; oraz w Rumunii, gdzie wprowadzono nowe zasady dotyczące lobbingu dla członków parlamentu. (Context: Examples of reforms in Bulgaria, Hungary, and Romania)
Patrząc na pierwszy filar, niezależność sądów, raport zaznaczył, że poziom postrzeganej niezależności przez społeczeństwo pozostaje szczególnie niski w Chorwacji i Bułgarii (poniżej 30 procent), a także w krajach kandydujących. (Fact Check: Judicial independence)
W kilku krajach, takich jak Słowacja i Macedonia Północna, nadal występują braki w walce z korupcją. Węgry nie podjęły jeszcze żadnych kroków w celu przyjęcia kompleksowej ustawy regulującej lobbing dla posłów i drzwi obrotowych, na co wskazują informacje, że były minister spraw zagranicznych i handlu, Peter Szijjarto, dołączy do chińskiego producenta samochodów BYD, mimo że był kluczową postacią w oferowaniu pomocnych środków temu przedsiębiorstwu za inwestycje dokonane w ciągu ostatniej dekady. (Fact Check: Corruption)
Przeglądając krajobraz medialny, raport wskazał, że NGOi wyrażają coraz większe obawy dotyczące stanu wolności mediów, mimo że ogólny stan w UE pozostaje „ogólnie pozytywny”. Podkreślono, że od opublikowania raportu z 2025 roku, uchwalono ustawy dotyczące konkretnie kwestii reklam finansowanych przez państwo w Chorwacji, Słowacji, Grecji i Słowenii, a w Bułgarii i Czechach przygotowywane są projekty ustaw regulujące tę kwestię. Transparentność i sprawiedliwość w dystrybucji reklam finansowanych przez państwo do mediów, szczególny problem w czasach rządów Viktora Orbana, nie została jeszcze rozwiązana na Węgrzech. (Fact Check: Media)
„Instytucjonalne mechanizmy kontrolne budzą szczególne zaniepokojenie na Słowacji, gdzie pewne poprawki do konstytucji przyjęte we wrześniu 2025 r. wywołują obawy związane z zasadą pierwszeństwa prawa UE.” (Fact Check: Institutional checks)
