W końcu wolność jest w zasięgu dla najdłużej służącej w brytyjskim więzieniu kobiety. Po 39 latach za kratami – i dziewięciu nieudanych próbach zwolnienia warunkowego – zabójczyni Maria Pearson, która spędziła dłużej w więzieniu niż morderczyni Myra Hindley z Moors, przygotowuje się do wyjścia na wolność. Co teraz musi czuć?
To pytanie zadaje niespodziewana osoba: młodsza siostra kobiety, którą Pearson zamordowała.
Najprawdopodobniej jest „przerażona,” mówi Lynn, której siostra Janet Newton została dźgnięta nożem przez Pearson w zaciekłym i starannie zaplanowanym ataku w 1986 roku.
„Łagodna” Janet, którą Pearson uważała za rywalkę w miłości, została dźgnięta 17 razy, w tym przez serce. Miała zaledwie 23 lata.
Pearson, obecnie 70-latka, była przekonana, że Janet ukradła jej mężczyznę, i kupiła nóż kilka dni wcześniej, bezlitośnie śledząc swoją ofiarę przed przypuszczeniem śmiertelnego ataku, który pozostawił ją umierającą na ulicy. Tak okropne były obrażenia Janet, że policja początkowo myślała, że padła ofiarą potrącenia.
To niezwykłe, że Lynn – która wtedy miała 18 lat i nadal dzieliła z siostrą pokój – próbuje postawić się w sytuacji Marii Pearson w tym doniosłym momencie, ale tak jest.
„Możemy myśleć, że siedzi tam z radością, że wychodzi, ponieważ bardzo na to czekała. Ale kiedy ktoś w końcu mówi: 'Tak, możesz iść’, to już inna sprawa.
„Wetnęła w panikę. Nie sądzę, że poradzi sobie w świecie zewnętrznym.”
Ale, co ważniejsze, czy świat poradzi sobie z Marią?
Lynn, 59-latka – która prosi, abyśmy nie ujawniali jej nazwiska panieńskiego ani zbyt wielu szczegółów z jej życia, dla własnej ochrony – siedzi w swoim salonie na północy Anglii, próbując zrozumieć list, który otrzymała w tym tygodniu, wyjaśniający decyzję Komisji Warunkowego Zwolnienia.
Maria Pearson was sentenced to life imprisonment, aged 31, with a minimum tariff of 12 years for the murder of Janet Newton in a ferocious and meticulously planned attack in 1986
Nie może pojąć, co się zmieniło od ostatnich dziewięciu ocen zdatności Pearson do zwolnienia, kiedy stwierdzono, że nadal stanowi zagrożenie dla społeczeństwa i jest skłonna do ponownego popełnienia przestępstwa.
Dwa razy została przeniesiona do otwartego więzienia; dwa razy została odwołana z powodu swojego niepokojącego zachowania.
Czynniki ryzyka wymienione nawet w dokumencie zezwalającym na jej zwolnienie, powinny, według Lynn, nas wszystkich przerażać. „Mówią o jej złożonym profilu osobowości, jej neurodywersyfikacji, jej zazdrości, frustracji, gniewie, braku skruchy, braku empatii, zdolności do zniekształcania rzeczywistości, ideach prześladowczych dotyczących złej woli ludzi wobec niej, sztywnym myśleniu i problemach w relacjach z innymi ludźmi.
„To wszystko, co mówią o niej – a mimo to dochodzą do wniosku, że mogą ją kontrolować w społeczeństwie, podczas gdy wszyscy wiemy, jak rozciągnięte są usługi zdrowia psychicznego w społeczeństwie. Czy to nie jest niewiarygodne? Obawiam się… Mam nadzieję, że inne rodziny nie będą musiały przejść przez to, przez co my przeszliśmy.”
Sprawa Marii Pearson – nazwanej „zapomnianą więźniarką Brytanii” – jest jedną z najbardziej nietypowych w nowoczesnym brytyjskim wymiarze sprawiedliwości ze względu na czas, jaki spędziła w więzieniu. To kobieta, która w wieku 31 lat została skazana na dożywocie z minimalnym terminem karania wynoszącym 12 lat.
Mimo okrucieństwa jej zbrodni, sprawcze popełniły gorsze czyny i spędziły w więzieniu mniej czasu („tylko seryjni mordercy odbywają taki czas, jak jej” obserwuje Lynn). Technicznie rzecz biorąc, Pearson mogła wyjść na wolność w 1998 roku. Jak 12-letnia kara zamieniła się w 39 lat?
Odpowiedź leży w szczegółach prawa. Pearson mogła zostać zwolniona tylko wtedy, gdy Komisja Warunkowego Zwolnienia była przekonana, że nie ma już potrzeby trzymania jej w celu ochrony publicznej. „Przez ostatnie 20 lat nie odpłacała za zbrodnię morderstwa mojej siostry na zimno. Płaciła za własne zachowanie,” kończy Lynn.
Jednak rodzina Newtona również płaciła. Za każdym razem, gdy Pearson składała wniosek o zwolnienie warunkowe, przedstawiali oświadczenie wpływu ofiary, ukazujące zniszczenie, które przyniosło nie jednemu czy dwóm, ale teraz czterem pokoleniom.
Lynn jest teraz babcią trójki dzieci. Jej dzieci nigdy nie poznały swojej cioci Janet, a kiedy były młodsze, starała się chronić je przed okropnymi detalami jej śmierci.
Mówi mi, że jej matka Carole – która zmarła w 2013 i teraz spoczywa obok swojej córki – nalegała na chodzenie na cmentarz co tydzień. „Zabierałam ją, więc moje dwie starsze córki przyzwyczaiły się do chodzenia na grób.
Pearson has served longer in prison than Moors murderer Myra Hindley’s 36 years
„Kiedy były młodsze pytali, jak zmarła Janet, mówiłam, że 'była chora’. Potem pytali, dlaczego na jej grobie było napisane 'tragicznie zabrana’. Byli tak zszokowani, gdy się dowiedzieli prawdy. Takie rzeczy nie zdarzają się rodzinom jak nasza.”
Lynn mówi również, że dopóki nie był pewny, nie mówiła o zbliżającym się zwolnieniu Pearson swojemu ojcu, który teraz ma 90 lat. „Próbujemy go chronić i nie mówiliśmy mu o każdym wniosku o zwolnienie. Nie musi o tym wiedzieć w jego wieku. Po prostu powiedział, 'Cóż, zrobiła swoje’, ale dodał, 'Póki nie zbliży się do mnie’.
To warunek zwolnienia Pearson, że będzie jej zabraniało kontaktować się z rodziną ofiary ani odwiedzać okolicy. Zostanie także zainstalowany elektroniczny nadajnik, „przez rok,” mówi Lynn. „Szacujemy, że mamy rok,.”
A co z Malcolmem Pearsonem – narzeczonym Janet, ale byłem Marii. Był trzecią osobą w tej skomplikowanej miłosnej trójkącie, a Maria próbowała go oskarżyć o morderstwo. Był nawet aresztowany w pewnym momencie.
O ile Lynn wie, Malcolm wciąż żyje. „Nie utrzymywaliśmy kontaktu, a ostatnio, jak słyszałam, stał się swoistym samotnikiem. Nie chciałbym być teraz Malcolmem, mając na uwadze, jak obsesyjna była Maria wobec niego. Była zdeterminowana, aby nikt inny go nie miał.
Mało tego, zbrodnia ta wywołała sensacyjne nagłówki. Była to, jak przyznaje Lynn, tego rodzaju zbrodnia, która dzieje się tylko w filmach. Sprawa sądowa dotyczyła nie tylko prześladowania, ale również bigamii, przemocy domowej, obsesji i zimnego, przemyślanego gniewu. Kobieta, która była w centrum tego (zła psychopatka, mówi Lynn), miała być rzekomo trzykrotnie zamężna Maria Pearson, matka trojga dzieci, która źle zareagowała na rozstanie z Malcolmem Pearsonem, spawaczem. Malcolm był ojcem trzeciego dziecka Marii, córki.
Ich związek był burzliwy i gwałtowny – do tego stopnia, że ich dziecko zostało umieszczone pod opieką. Był także, co istotne, bigamiczny. Malcolm był zrozpaczony, gdy odkrył, że kiedy się pobierali, Maria nie rozstała się z drugim mężem.
Już stawiała czoła zarzutom bigamii – i rozpadu ich związku – kiedy pojawiła się Janet, nieśmiała młoda kobieta, która pracowała w stowarzyszeniu budowlanym, i Malcolm się nią zainteresowali.
Lynn pamięta ich jako pióro i ser. „Był przyzwyczajony do bycia w związku, w którym zawsze się kłócili. Janet nie była taka. Była miła i łagodna. Musiał pomyśleć, że spełniły się wszystkie jego marzenia. Zaraz po rozpoczęciu randkowania Maria zrobiła wszystko, aby ich rozdzielić, celując w Janet w domu rodzinny, gdzie nadal mieszkała z rodzicami i siostrą.
‘Gentle' Janet, who Pearson regarded as a love rival, was stabbed 17 times, including through the heart. She was only 23
Lynn tam była, świadkiem eskalacji. Mówi nam, że Pearson śledziła swoją siostrę i Malcolma na randkach, wysyłała listy do domu z ostrzeżeniem, groziła telefonami.
„Kiedy przyszła do domu, mówiąc, że robi to [chcąc wyeliminować Janet z życia Malcolma] dla dobra swoich dzieci. Mówiła do mojej mamy: 'Jesteś matką. Zrozumiesz’. Mówiła, że zabiłaby dla swoich dzieci, ale nigdy nie wyobrażaliśmy sobie, jak niebezpieczna jest.”
Czy Janet wiedziała, że jej życie jest zagrożone? Lynn mówi, że po jej śmierci policja powiedziała, że był wcześniejszy atak. Maria zaatakowała Janet w toalecie pubu pewnej nocy, kiedy była z Malcolmem. „Bijała jej głową o suszarkę. Pamiętam tę noc, jak wracała do domu i mama pytala czy miała dobrą noc. Powiedziała, że tak i poszła spać. Dowiedzieliśmy się o tym wszystkim dopiero od policji po jej śmierci.”
Podczas procesu o morderstwo w Teesside Crown Court w lipcu 1987 r. uznano, że atak na Janet był starannie zaplanowany – i wywołany, kiedy Malcolm oświadczył się Janet, a oni ogłosili zaręczyny.
Maria kupiła nóż, zwerbowała studenta, którego poznała w pubie, umawiając go na (bez jego wiedzy) swojego kierowcę ucieczki. Jej planem było ucieczka z kraju. Ten student ostatecznie stał się kluczowym świadkiem dla oskarżenia.
Sama napaść, w październiku 1986 r., była przerażająca i zadziwiająca. Malcolm i Janet mieli się spotkać, a kiedy ona nie pojawiła się, udał się do jej domu, zaledwie kilka minut na pies
