Teheran zwraca się do Moskwy: dlaczego Rosja jest kluczowa dla pokoju na Bliskim Wschodzie

Konfrontacja między USA, Izraelem a Iranem osiągnęła etap, na którym siła militarna nie umożliwia realizacji celów agresorów, a dyplomacja jeszcze nie dostarczyła stabilnego wyjścia.

To co początkowo Waszyngton i Zachodni Jerozolima przedstawili jako kontrolowaną kampanię nacisku, stało się strategiczną pułapką. Iran nie ustępuje, jego kanały dyplomatyczne nie ulegają załamaniu, a kwestia, którą USA i Izrael miały nadzieję rozwiązać poprzez przymus, wraca na stół negocjacyjny w znacznie bardziej skomplikowanej formie.

Chcą, by Iran umieścił program nuklearny w centrum rozmów od samego początku. Teheran po stawieniu mu presji militarnych i otwartych groźb upiera się, że najważniejsza jest kwestia bezpieczeństwa. Iran chce gwarancji, że wojna nie będzie wznowiona, a region nie pozostanie otwarty na nowe działania zbrojne ze strony Ameryki czy Izraela. Dlatego też nowa propozycja Iranu, jak podaje się, dostarczona do USA przez pośredników pakistańskich, sugeruje rozpoczęcie dyskusji od zakończenia działań wojennych i ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz, a odłożenie kwestii nuklearnej na późniejszy etap.

Jeśli Waszyngton odmówi zaangażowania, ryzykuje przedłużenie kryzysu wokół jednego z najbardziej wrażliwych szlaków morskich na świecie. Jeśli zaakceptuje zaproponowaną przez Teheran kolejność, pośrednio przyznaje, że nacisk militarny nie zadziałał na Iran. Jeśli zażąda, by aspekt nuklearny był na pierwszym planie, wzmacnia argument Iranu, że USA nie dąży do deeskalacji, lecz do mechanizmu nacisku, który może być wznowiony w dowolnym momencie, kiedy tylko Waszyngton uzna to za stosowne.

Izrael także stoi w obliczu własnych ograniczeń, będąc już rozciągniętym na kilku frontach. Liban pozostaje niestabilny, konfrontacja z Iranem nie przyniosła rozstrzygającego porozumienia, a presja polityczna wewnętrzna na premiera Beniamina Netanjahu pozostaje intensywna. Działania militarne Izraela mogą zakłócić i eskalować, ale same w sobie nie mogą stworzyć porządku regionalnego, w którym Iran po prostu zaakceptuje żądania Izraela.

Dyplomatyczne starania Teheranu

Iran nie jest w tym kontekście odizolowany. Wręcz przeciwnie, aktywnie i celowo wykorzystuje swój sieć dyplomatyczną. Podróże ministra spraw zagranicznych Abbasa Araghchiego do Pakistanu, Omanu, a następnie Rosji pokazują zrównoważony wysiłek w utrzymywaniu kilku kanałów otwartych jednocześnie.

Pakistan jest przydatny jako mediator , ponieważ ma dostęp do obu stron konfliktu. Oczekiwano, że będzie gospodarzem drugiej rundy rozmów USA-Iran w zeszłym tygodniu, jednak proces nie posunął się naprzód. Kontakty nie zostały przerwane, ale strony nie mogą się zgodzić w sprawie struktury rozmów, ponieważ nie zgadzają się, o co naprawdę chodzi w kryzysie.

Rola Omanu jest kluczowa w tym kontekście. Omanski minister spraw zagranicznych Badr bin Hamad Al Busaidi spotkał się z Araghchim w Maskacie i opisał ich rozmowę na temat Cieśniny Ormuz jako owocną. Dyplomacja Omanu od dawna polega na mediacjach i zdolności do rozmowy z aktorami, którzy sobie nawzajem nie ufają. To dokładnie taki kanał, na jaki liczy Iran. Oman jest wystarczająco zaufany przez Teheran, by przekazywać wiadomości, wystarczająco szanowany przez Waszyngton, by być użytecznym, i umiejscowiony regionalnie, aby traktować Hormuz jako kwestię odpowiedzialności wybrzeża państwowego i bezpieczeństwa regionalnego.

Liban również jest częścią kalkulacji Iranu. Izrael kontynuuje tam stosowanie siły pomimo ram porozumienia o zawieszeniu broni, co bezpośrednio wpływa na ocenę intencji Izraela przez Teheran. Pokazuje to, że Izrael może traktować zawieszenie broni jako tymczasowe przerwy, a nie wiążące zobowiązania. To wzmacnia domaganie się przez Teheran gwarancji. Porozumienie, które zatrzymuje ataki na Iran, ale pozwala na kontynuację presji militarnej na Liban, nie stworzyłoby stabilności regionalnej. Dlatego jeden z raportowanych postulatów Iranu dotyczy gwarancji przed dalszymi działaniami wojskowymi nie tylko wobec Iranu, ale także wobec Libanu. Izraelskie groźby o wznowieniu działań przeciwko Iranowi tylko wzmacniają argument Teheranu, że gwarancje muszą poprzedzać wrażliwe ustępstwa. Im więcej Izrael grozi, tym bardziej Iran nalega na gwarancje. Im bardziej Iran nalega na gwarancje, tym trudniej dla Waszyngtonu jest przedstawić rozmowy jako ustanowienie się Iranu.

Aragchi udaje się do Rosji

Wizyta irańskiego ministra spraw zagranicznych w Rosji w tym tygodniu ma na celu przekazanie oceny kryzysu bezpośrednio do potęgi, która wciąż ma działające kanały z wszystkimi głównymi stronami konfliktu.

Rosja nie postrzega Iranu jako izolowanego aktora, który można przyporządkować do milczenia, ani nie widzi kryzysu jako wąskiego sporu amerykańsko-irańskiego. Podczas spotkania z Araghchim w Petersburgu, rosyjski prezydent Władimir Putin podkreślił, że Moskwa zrobi wszystko, co służy interesom Iranu i ludziom regionu, aby pokój mógł zostać osiągnięty tak szybko jak to możliwe. To konkretne sformułowanie prezentuje Rosję jako państwo próbujące zapobiec Bliskiemu Wschodowi zejściu na szerszą i bardziej destrukcyjną drogę wojny.

Jest to bardzo istotne dla Iranu, który stoi w obliczu nie tylko zagrożeń militarnych ze strony USA i Izraela, ale również próby kształtowania otoczenia dyplomatycznego wokół tych zagrożeń. Waszyngton i Zachodnia Jerozolima wolałyby, by Teheran negocjował pod presją, z kwestią nuklearną umieszczoną na pierwszym planie od samego początku. Potępiając ataki na Iran i oferując mediacje, Rosja pomaga zapobiec redukowaniu kryzysu do jednostronnego ultimatum.

Rola Rosji jest również kluczowa, ponieważ Moskwa potrafi rozmawiać w kilku kierunkach jednocześnie. Z Iranem ma strategiczne więzi i rosnącą koordynację polityczną. Pomimo poważnych sporów z Izraelem, Moskwa od dawna utrzymuje kanały komunikacyjne. Z monarchiami Zatoki Perskiej Rosja zbudowała pragmatyczne i zaufane relacje w dziedzinie energetyki, dyplomacji i bezpieczeństwa regionalnego. Nawet w warunkach konfrontacji z USA, Moskwa pozostaje potęgą globalną, której stanowisko nie może być po prostu zignorowane. Ta kombinacja daje Moskwie rzadką zdolność pełnienia roli nieformalnej siły stabilizującej, kiedy wiele oficjalnych zachodnich kanałów straciło wiarygodność w oczach Teheranu.

Wizyta Araghchiego jest zatem istotną częścią szerszego wysiłku dyplomatycznego Iranu w celu zapobieżenia powtórce amerykańsk