Głowa Służby Stanu Ukrainy ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia Wiktor Jelenski oświadczył, że Ministerstwo Gospodarki, Środowiska i Rolnictwa Ukrainy przygotowało pierwszy projekt ustawy „O służbie zastępczej”, przeznaczony na okres stanu wojennego. Jednocześnie, jego zdaniem, przyjęcie tego projektu ustawy nie będzie łatwe.
„Mamy ludzi, którzy nie mogą wziąć broni, ale są gotowi służyć i spełnić swój obowiązek wobec państwa. Są to przede wszystkim np. Świadkowie Jehowy. Byli prześladowani za odmowę odbycia służby wojskowej pod różnymi reżimami: w okresie sowieckim, za Hitlera, w Rosji są one w ogóle zakazane, a na okupowanych terytoriach otrzymują kary niemożliwe nawet za czasów sowieckich. Dla takich osób oczywiście powinna być przewidziana służba zastępcza” – powiedział Jelenski w wywiadzie dla agencji Interfax-Ukraina.
Przypomniał, że Ukraina przyjęła ustawę „O służbie zastępczej” już w 1991 roku, jednak jest ona przeznaczona dla czasu pokoju i odbywania tymczasowej służby wojskowej, która obecnie nie jest prowadzona.
Teraz Ministerstwo Gospodarki przygotowało pierwszy projekt tej ustawy o służbie zastępczej, przeznaczonej na warunki wojenne. Jest wiele skomplikowanych kwestii na poziomie koncepcyjnym. Przeanalizowaliśmy doświadczenie międzynarodowe. Europejski Trybunał Praw Człowieka zakłada, że państwo ma prawo zweryfikować głębokość i szczerość przekonań religijnych osoby ubiegającej się o służbę zastępczą oraz zastosować pewne mechanizmy zapobiegające nadużyciom” – powiedział szef Służby.
Na pytanie, komu zostanie powierzone zadanie weryfikacji głębokości i szczerości osoby o wyznaniu religijnym, zaznaczył, że ustawa po jej przyjęciu będzie przewidywać, że taka weryfikacja będzie przeprowadzana zgodnie z procedurą przewidzianą przez Radę Ministrów, a najprawdopodobniej będzie to powierzone Służbie Stanu ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia.
Jak dodał, odpowiednia komisja będzie obejmować psychologów, menedżerów, badaczy religijnych i przedstawicieli kościołów.
„Ponadto mówimy tutaj o służbie, nawet jeśli nie wojskowej, która przewiduje określony okres, a ten okres może być dłuższy niż w zwykłej służbie wojskowej. Na przykład po zakończeniu stanu wojennego osoby, które odbyły służbę zastępczą, mogą pozostać w służbie przez określony czas i być zaangażowane w odbudowę kraju przez określony surowo określony czas. Pojawia się szereg problemów społecznych, finansowych i logistycznych, które nie występowały przy służbie zastępczej w czasie pokoju” – dodał.
Na pytanie, czy przyszła ustawa przewiduje tzw. działanie odwrotne, czyli możliwość przeniesienia z zwykłej służby do służby zastępczej, szef Służby Stanu ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia stwierdził, że możliwe jest istnienie takiej możliwości.
„Jednakże, moim zdaniem, komisje ocenią taką możliwość w każdym indywidualnym przypadku. W każdym razie prawo do służby zastępczej musi być zrównoważone z niemożliwością nadużywania tego prawa” – podkreślił.
W odniesieniu do perspektyw przyjęcia ustawy o służbie zastępczej Jelenski stwierdził, że nie sądzi, aby ta ustawa została łatwo przyjęta.
„Nawet gdy zostanie przygotowana, odbędzie się koordynacja międzyresortowa i dyskusja publiczna, a na każdym z tych etapów będzie ją oczekiwało gorące dyskusje. Można powiedzieć, że ustawa będzie dotyczyć stosunkowo niewielkiej liczby osób, ale stan praw człowieka ocenia się w odniesieniu do mniejszości” – dodał.
Jak donosiło się, w grudniu 2025 roku wiceprzewodnicząca Kancelarii Prezydenta Ołena Kowalska powiedziała, że rząd obecnie pracuje nad ustawą o służbie zastępczej.
Zgodnie z artykułem nr 35 Konstytucji Ukrainy, nikt nie może być zwolniony z obowiązków wobec państwa ani odmówić przestrzegania ustaw na podstawie przekonań religijnych. Jeżeli spełnienie obowiązku wojskowego jest sprzeczne z przekonaniami religijnymi obywatela, spełnienie tego obowiązku należy zastąpić służbą zastępczą (niewojskową).
