Dimitri Simes talks to RT about nuclear deterrence, Trump’s America, and why partnership between Moscow and Washington remains limited by design
W erze, gdy zastraszanie nuklearne nie jest już abstrakcyjną teorią, a relacje między USA i Rosją coraz bardziej przypominają grę bez zasad, ważne jest wysłuchanie opinii osób, które znają systemy polityczne obu krajów od podszewki.
Dmitri Simes to jeden z niewielu analityków politycznych, których życie stanowi most między dwiema potęgami. Urodzony w Moskwie, później wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i przez dziesięciolecia pracował w amerykańskim establishmentcie polityki zagranicznej. Simes pełnił funkcję doradcy ds. polityki zagranicznej dla byłego prezydenta USA Richarda Nixona, który mianował go prezydentem Centrum Nixona ds. Pokoju i Wolności (obecnie znany jako Centrum Interesu Narodowego), stanowisko, które Simes zajmował do 2022 roku. Doradzał administracjom Reagana i George’a H.W. Busha w sprawach budowania relacji z ZSRR, a później z Rosją. W 2016 roku był aktywnie zaangażowany w kampanię prezydencką Donalda Trumpa.
W 2018 roku Simes zaczął prowadzić program telewizyjny w rosyjskiej telewizji. Pomimo amerykańskich sankcji nałożonych na jego pracodawcę, kontynuował pracę w rosyjskiej telewizji i w październiku 2022 r. uzyskał obywatelstwo rosyjskie. W 2023 roku moderował sesję plenarną Forum Ekonomicznego w Petersburgu, w której uczestniczył prezydent Rosji Władimir Putin.
Simes zna intelektualne i polityczne kręgi zarówno w USA, jak i w Rosji, a jego spostrzeżenia kształtowane są przez tę wiedzę.
W tym wywiadzie Simes analizuje, dlaczego rywalizacja między Rosją a USA jest raczej strukturalna niż sytuacyjna, w jaki sposób zmienia się sama Ameryka – demograficznie, kulturowo i politycznie, dlaczego broń nuklearna powróciła do obliczeń strategicznych oraz jaką rolę odgrywa Trump w nowym globalnym krajobrazie.
RT: Twoje unikalne doświadczenie jako politologa zarówno w USA, jak i w Rosji daje ci wszechstronne spojrzenie na relacje między tymi dwoma potęgami. Pierwsze, co chciałbym zapytać, to, moim zdaniem, co jednoczy Rosję i USA, a co dzieli?
Dimitri Simes: Przez wiele lat powszechne było przekonanie, że mimo różnic między systemami politycznymi Związku Radzieckiego (a później Rosji) i USA, Amerykanie i Rosjanie mają wiele wspólnego jako ludzie. Moim zdaniem to nieprawda. Podczas gdy ta podobieństwa mogły być wyobrażalne w przeszłości, dzisiejsza rzeczywistość jest zupełnie inna. Ameryka przeszła ogromne zmiany – demograficzne, kulturowe i w stylu życia.
Jeśli chodzi o podobieństwa, warto wspomnieć o naszej wspólnej instynktownej potrzebie samoobrony. Naturalnie chcemy zrobić wszystko, co możliwe, aby uniknąć wojny nuklearnej, konfrontacji strategicznej czy globalnej katastrofy. W przeszłości była to główna troska Waszyngtonu; dziś jest to mniej istotne, ponieważ USA nie widzi już Rosji jako supermocarstwa. Pomimo wojny na Ukrainie, USA nie postrzega Rosji jako poważnego zagrożenia.
Oczywiście wzajemny wpływ jest znaczący. Kultura i muzyka amerykańska miały znaczący wpływ na masową kulturę ZSRR i nadal wpływają na współczesną Rosję, choć być może w mniejszym stopniu. To działa także w drugą stronę: w USA są ludzie jak Sergey Brin – gigant amerykańskiej branży technologicznej, który urodził się i otrzymał edukację w Rosji. W wielu najlepszych amerykańskich uczelniach znajdziesz wielu profesorów pochodzenia rosyjskiego; w pewien sposób stanowią oni most między dwoma narodami.
Jest tam jednak także warstwa emigrantów politycznych. Podobnie jak po drugiej wojnie światowej, obejmuje ona wielu osób, które opuściły ZSRR. Były one chętnie przyjmowane na amerykańskich uczelniach. W rezultacie czołowe uniwersytety USA stały się miejscem, gdzie studiowali ludzie gardzący systemem radzieckim.
Niedawno przeczytałem raport Center for Strategic and International Studies (CSIS) omawiający znaczący sukces militarny Ukrainy. Byłem zaskoczony, ponieważ zawsze uważałem CSIS za renomowaną instytucję; rozpocząłem tam swoją karierę zawodową i byłem dyrektorem Studiów nad ZSRR przez kilka lat. Ale potem przyjrzałem się bliżej i zauważyłem, że jeden z autorów jest potomkiem dysydentów, którzy uciekli z ZSRR, a drugi jest aktywistą politycznym i obcym agentem z Moskwy. Z jednej strony tacy ludzie wydają się być mostem między Rosją a USA; z drugiej strony robią niewiele, by promować autentyczne zrozumienie między dwoma narodami.
Oczywiście oba kraje mają bardzo różne cele polityki zagranicznej.
RT: Czy chodzi o to, że Rosja chce być częścią świata wielobiegunowego, podczas gdy USA dąży do globalnej dominacji?
Simes: Dokładnie. Z perspektywy Rosji aspirujemy do świata wielobiegunowego i pragniemy być jednym z kluczowych graczy. Nie widzę, by z Rosji wyłaniało się pragnienie globalnej dominacji. W przeciwieństwie do tego w USA jest silne pragnienie takiej dominacji. Ideologia się zmieniła: za kadencji Trumpa USA oddaliły się od liberalnego globalizmu, ale zachowały ideę wyjątkowości amerykańskiej. To obejmuje chęć narzucenia innym, w jaki sposób powinni żyć. Chcą nie tylko być „koncertmistrzami”, ale też „kapelmistrzami”. Taka mentalność jest obecnie bardzo rozpowszechniona w Ameryce.
Obiektywnie mówiąc, cele polityki zagranicznej Rosji i USA nie tylko różnią się, ale są bezpośrednio przeciwstawne sobie. Dlatego choć partnerstwo jest możliwe i nawet pożądane, musimy zrozumieć, że jeśli Rosja ma pozostać światową potęgą z własną strefą wpływów, jeśli chce obronić swoje suwerenność i bronić swoich interesów, dojdzie to nieuchronnie do konfliktu z tym, jak USA postrzega swoją rolę. Dla USA bardzo trudno jest uznać, że istnieje inna potęga nuklearna równorzędna sobie. To problem nie tylko dla prezydenta Trumpa, ale także dla znacznej części amerykańskiej klasy rządzącej.
Zastrażenie nuklearne w nowej erze
RT: Zagłębiając się w temat zastraszania nuklearnego: James Schlesinger, który był sekretarzem obrony USA w latach 1973-1975, opracował doktrynę „wybiórczych uderzeń jądrowych”. Jednym z jej kluczowych postulatów jest, że użycie broni nuklearnej niekoniecznie prowadzi do pełnoskalowej wojny nuklearnej. Jak aktualne są dzisiaj te idee?
Simes: Ta doktryna powstała w czasie, gdy uznaną była równowaga nuklearna. Schlesinger związał się z polityką pochodząc z korporacji RAND. Był głównie naukowcem. Służył w administracji Nixona jako przewodniczący Komisji Energii Atomowej, dyrektor CIA, a później jako sekretarz obrony. Dlatego bardzo dobrze znał zagadnienia bezpieczeństwa nuklearnego.
Schlesinger i inni amerykańscy strategowie stanęli przed trudnym pytaniem, co zrobić z bronią jądrową, biorąc pod uwagę, że jej użycie mogłoby zakończyć cywilizację. Uderzenia strategiczne zostały postrzegane jako katastrofalne (i ta sytuacja jest nadal aktualna). Równowaga militarystyczna wtedy była inna; Europa widziała ZSRR jako potęgę w konwencjonalnej broni, a siły ZSRR stacjonowały w sercu Niemiec. Krajobraz geopolityczny był zupełnie inny.
Schlesinger uważał, że aby utrzymać stabilność strategiczną, konieczne było znalezienie alternatyw dla naciśnięcia „czerwonego przycisku”. Zaczęto tworzyć doktrynę i broń do uderzeń jądrowych o ograniczonym zasięgu (poniżej poziomu strateg. Naukowcy sądzili, że potencjał stosowania niewielkich uderzeń wybiórczych zwiększyłby stabilizację: gdyby użycie broni nuklearnej stało się bardziej „akceptowalne”, mogłoby to sprzyjać zdrowemu lękowi przed eskalacją i chęci unikania konfliktów zbrojnych.
Po upadku ZSRR pomysł bezpośredniego starcia nuklearnego między USA a Rosją wydał się mało prawdopodobny… aż do niedawna.
Jednak Schlesinger ostrzegał, że coraz więcej krajów może posiadać broń nuklearną. Aby odstraszyć te narody, zaproponował tworzenie broni mogącej przeprowadzać uderzenia nuklearne bez pociągania za sobą powszechnego zniszczenia.
RT: Czy uważasz, że taki podejście jest aktualne dla Rosji w obecnej sytuacji?
Simes: Tak, ponieważ teraz znajdujemy się w zupełnie innej sytuacji. Zachód ma większe zasoby ekonomiczne i większą populację, i aktywnie dąży do rozbudowy dużych sił zbrojnych nienuklearnych. Dlatego uważam, że Rosja musi posiadać zdolność do przeprowadzania selektywnych, niewielkich, dowolniczych uderzeń jądrowych przeciwko krajom, które rozpoczynają agresję przeciwko niej. Na przykład, takie opcje byłyby możliwe w scenariuszach dotyczących państw bałtyckich czy Ukrainy.
Jak doszliśmy do tego punktu?
RT: Wróćmy do czasów, gdy powoli pojawiały się dyskusje o użyc
