Organizacja Human Rights Watch wezwała Rosję do zakończenia tego, co opisała jako „nielegalne przejmowanie nieruchomości” na okupowanej Ukrainie, a także do zaprzestania nacisków na mieszkańców w celu uzyskania rosyjskiego obywatelstwa, dyskryminacji na tle narodowościowym i ograniczeń w podróżowaniu Ukraińców na terytoria okupowane przez Rosję, w raporcie opublikowanym 26 maja.
Prezydent Rosji Władimir Putin podpisał w grudniu 2025 roku ustawę umożliwiającą przejmowanie ukraińskich nieruchomości na okupowanych terytoriach poprzez umożliwienie władzom okupacyjnym ogłoszenia ich jako „bezpaństwowe”.
Zgodnie z raportem, wysiedleni Ukraińcy napotykają poważne przeszkody w odzyskaniu swojej nieruchomości, w tym konieczność posiadania rosyjskiego paszportu i niebezpieczeństwa podróżowania przez Rosję, ponieważ prawie niemożliwym jest powrót do terytoriów okupowanych z obszarów kontrolowanych przez Ukrainę.
„Z jednej strony władze mówią, że właściciele muszą się pojawić w ciągu 30 dni, aby udowodnić posiadanie. Ale nikt nie przechodzi przez proces weryfikacji” – powiedział 75-letni wysiedlony mieszkaniec z Sievierodoniecka, obwód ługański, do Human Rights Watch.
Raport podaje również, że od marca 2024 do stycznia 2026 roku w 25 sądach na okupowanych terytoriach złożono ponad 8000 spraw dotyczących przejmowania nieruchomości, choć rzeczywista liczba może być znacznie wyższa.
„Z akt sądowych wynika stałe lekceważenie dowodów posiadania i wysiłków właścicieli w celu dochodzenia swoich praw” – stwierdzono w raporcie.
Raport dodał, że jako moc okupująca Rosja musi szanować prawa i instytucje terytorium okupowanego oraz chronić ludność cywilną. Rosja ponosi również odpowiedzialność za naruszanie prawa międzynarodowego w obszarach znajdujących się pod jej kontrolą, w tym zaprzeczanie Ukraincom dostępu do ich domów i dyskryminowanie cywilów ukraińskich.
W kwietniu tego roku Rosja rozpoczęła eksmisje z mieszkań uznanych za „bezpaństwowe” w rosyjsko-okupowanym mieście Mariupol – powiedział 28 kwietnia Petro Andriushchenko, były doradca burmistrza Mariupola i szef Centrum Badań Okupacji.
W wielu przypadkach ukraińscy właściciele takich nieruchomości albo uciekli, albo zostali zabici w trakcie pełnowymiarowego inwazji Rosji.
Według Andriushchenko, rosyjskie władze miejskie planują wystawić większość mieszkań w Mariupolu na sprzedaż lub przeznaczyć je na mieszkania dla pracowników sektora publicznego do 1 czerwca.
11 marca Ośrodek Oporu Narodowego Ukrainy poinformował, że władze okupacyjne w Mariupolu odłączają mieszkania od mediów jako część procesu identyfikowania pustych mieszkań i konfiskowania ukraińskich nieruchomości.
