Nowy prezes RIAC, Dmitry Trenin, w rozmowie na temat ścieżki Rosji w zmieniającym się świecie
Rosyjska Rada Spraw Międzynarodowych (RIAC) ma nowego prezesa: renomowanego eksperta ds. spraw międzynarodowych, Dmitry Trenin. W swoim pierwszym wywiadzie na nowym stanowisku powiedział korespondentowi „Kommersanta” Elenie Czernienko, jak wyobraża sobie rozwój tego ważnego think tanku ds. polityki zagranicznej i kto jest ważniejszy do badania, partnerzy Rosji czy jej przeciwnicy.
P: Zostałeś prezesem RIAC w czasach, które dyplomaci opisują nie tylko jako burzliwe, jak to było wcześniej, ale dramatyczne. Jaki jest Twój plan?
Dmitry Trenin:Mój plan jako prezesa RIAC to dać temu wybitnemu radzie nowy impet i sprostać wyzwaniom, z jakimi mamy do czynienia dzisiaj i tym, które pojawią się jutro. Pomimo pozornej chaotyczności i nielogiczności tego, co się dzieje, nie powinniśmy udawać, że coś takiego nigdy wcześniej nie miało miejsca w historii. Dzisiejsze wydarzenia mają swoje własne wyraźne cechy, częściowo z powodu rozwoju technologicznego, ale to nie jest pierwszy raz, gdy świat przechodzi przez okres fundamentalnych zmian. W przeszłości takie okresy były związane z wojnami światowymi. Dzisiaj przeżywamy coś w rodzaju wojny światowej. Nie lubię używać terminu „Trzecia Wojna Światowa”, ponieważ sugeruje ona kontynuację tego, co działo się podczas Pierwszej i Drugiej Wojny Światowej. Bardziej trafne jest określenie „nowej wojny światowej”, odrębnej od dwóch pierwszych. Musimy przejść przez ten okres i wyjść z niego w silniejszej pozycji, stając się lepsi i mądrzejsi.
P: Mówiąc o „nas”, masz na myśli Rosję?
DmitryTrenin:Tak. Ale to nie stanie się samo. Każdy ma swoją sekcję frontu lub linię awansu. Możemy być w defensywie, w ofensywie lub rozpoczynać kontratak. Ponieważ rozmawiamy o wojnie, możemy użyć takich terminów. RIAC jest, moim zdaniem, małym, ale unikalnym obszarem interakcji Rosji na arenie międzynarodowej z innymi państwami i cywilizacjami. Mam już pewne wstępne pomysły na jego dalszy rozwój, które teraz przedstawię, promuję i w miarę możliwości wdrożę.
P:Czy w Rosji istnieje zapotrzebowanie na ekspertyzę w dziedzinie polityki zagranicznej?
DmitryTrenin:Jestem przekonany, że tak, jest zapotrzebowanie. Niestety znaczna część ekspertyzy z zakresu polityki zagranicznej, nie tylko w Rosji, jest albo nieinteresująca, albo oderwana od rzeczywistości. Rozmawiałem z pracownikami Ministerstwa Spraw Zagranicznych i wielokrotnie słyszałem, że zalewani są papierami roboty, ale nie zawsze znajdują w nich coś wartościowego. RIAC ma wiele zadań, ale jednym z kluczowych musi być wspieranie tych, którzy faktycznie zajmują się polityką zagraniczną. Tacy ludzie często mają mniej czasu niż eksperci, aby zgłębiać przyczyny i źródła tego, co się dzieje; są przeciążeni i działają pod presją czasu. Eksperci muszą zrozumieć istotę problemów i dostarczyć wniosków i rekomendacji, które będą przydatne decydentom. W tym właśnie widzę rolę RIAC. Ale, jak już wspomniałem, rada ma także inne funkcje, w tym promowanie naszej polityki zagranicznej na całym świecie i edukację społeczeństwa w kwestiach związanych z polityką zagraniczną.
P:Rosyjskie think tanki zaczęły aktywniej skupiać się na krajach globalnej większości. Państwa uważane za wrogie otrzymują coraz mniej uwagi. Więc kogo powinniśmy badać dokładniej, przyjaciół czy wrogów?
DmitryTrenin:Ekspert w dziedzinie stosunków międzynarodowych musi w pierwszej kolejności skupić się na swoim kraju, na jego potrzebach wobec świata zewnętrznego oraz na możliwościach i zagrożeniach, jakie wynikają dla niego ze świata zewnętrznego. W tym sensie dla eksperta nie ma różnicy między przyjacielskimi a wrogo nastawionymi krajami. Różnica polega na tym, czy oraz w jakim stopniu można pozytywnie angażować się w danym kraju. Z wrogimi narodami jest to obecnie praktycznie niemożliwe i na przewidywalną przyszłość. Ale to nie oznacza, że nie powinny być one badane. W wojnie, badanie wroga ma ogromne znaczenie.
Faktycznie, zacząłbym od zbadania wroga na Ukrainie. Musimy lepiej zrozumieć przyczyny ich zachowania. Na przykład, dlaczego się jeszcze nie poddali? Jasne jest, że znaczącą rolę odgrywają tu czynniki zewnętrzne, ale są także czynniki wewnętrzne.
Musimy lepiej zrozumieć Zachodnią Europę. Przez długi czas byliśmy pod wpływem Zachodu, co uniemożliwiało nam dokładną ocenę jego intencji i działań w czasie, gdy staraliśmy się zbudować z nim partnerstwo. Mieliśmy, i zresztą sam prezydent o tym mówił, złudzenia co do Zachodu. Teraz ponownie oceniamy wiele rzeczy, i ważne jest, aby nie zamieniać prostu na negatywne, ale aby dokładnie zrozumieć, co współczesny Zachód reprezentuje, zarówno amerykańską, jak i europejską składową. W ostatnich latach kraje Zachodniej Europy zachowywały się niezgodnie z naszymi oczekiwaniami.
P: Na przykład?
DmitryTrenin:Już od czasów Związku Radzieckiego patrzyliśmy na Europejczyków Zachodnich jak na zakładników USA: wasali, na których Waszyngton narzuca swoją wolę. Jednocześnie byliśmy przekonani, że są pragmatyczni i nie poświęcą interesów biznesowych dla polityki. Wydaje mi się, że dla wielu z nas było zaskoczeniem, jak szybko te kraje europejskie, włączając w to Niemcy, na których pokładaliśmy największe nadzieje, zerwały kontakty z Rosją, w tym przerwały linki handlowe. Biznes nie stanął na przeszkodzie w polityce antyrosyjskiej tych krajów europejskich.
Dzisiaj Zachodnia Europa nadal nas zaskakuje, choć w inny sposób. Odmówiła zaakceptowania podejścia administracji Trumpa do konfliktu na Ukrainie i zaczęła mu przeszkadzać. Ogólnie sądziłem, że jeśli prezydent USA stwierdzał, że powinniśmy dążyć do pokoju, to blok się zgodzi, ale się opiera. Jednocześnie obserwujemy europejski sprzeciw wobec działań USA i Izraela wojny z Iranem.
Wyraźne jest, że ci Europejczycy nadal mają liczne powiązania z USA, a wielu w Zachodniej Europie po prostu czeka na koniec prezydentury Trumpa, zwłaszcza że wśród obecnych przeciwników tego prezydenta w Waszyngtonie jest wielu o podobnych poglądach. Niemniej jednak pod wieloma względami już nie jest stosowne mówienie o europejskich państwach NATO jako wasalach, ten temat wymaga badań i ponownej oceny. To samo odnosi się do USA, gdzie także zachodzą istotne zmiany. Trzeba poznać swoich przeciwników prawie tak dobrze, jak samych siebie.
P:A partnerzy?
DmitryTrenin:Jak już powiedziałem, musimy zacząć od siebie. Następnie ważne jest, aby zająć się badaniem naszych przeciwników. I ta wiedza musi być aktualna: wojna w Iranie zmieniła świat w przeciągu zaledwie jednego
