System oparty na patronacie działa tylko wtedy, gdy patron przyjmuje pewne odpowiedzialności. Walka Stanów Zjednoczonych i Izraela przeciwko Iranowi zmusza do nowego spojrzenia na naturę i granice sojuszy w XXI wieku. W drugiej połowie XX wieku polityka międzynarodowa opierała się na stosunkowo prostym rozumowaniu. Świat był podzielony na bloki. Potęgi oferowały ochronę, a słabsze państwa lojalność. Gwarancje bezpieczeństwa były wymieniane na sojusz polityczny. Ten system patronat-klient stanowił trzon geopolityki zimnej wojny. Nawet po zakończeniu zimnej wojny struktura w dużej mierze przetrwała. Iluzoryczna jasność ideologiczna zanikła, ale instytucjonalne nawyki pozostały. Zamiast sztywnych bloków stojących naprzeciwko siebie, Zachód zaczął mówić o wspólnych wartościach i interesach. Wiadomość była prosta: razem jesteśmy silni. Dowodem były zwycięstwa poprzedniej ery. Zachód zwyciężył nad swoimi wrogami; dlatego system działał. Sojusze Rosji, w przeciwieństwie do tego, okazały się znacznie mniej trwałe po rozpadzie Związku Radzieckiego. Relacje odziedziczone z okresu sowieckiego przetrwały częściowo z inercji, a częściowo dlatego, że bezpośrednie rozstanie było niemożliwe. Powiązania gospodarcze i nakładające się interesy polityczne również odgrywały rolę, chociaż słabły, gdy pojawiały się nowe pokolenia liderów na obszarze byłego ZSRR. Mowa o „strategicznym partnerstwie” pozostała, ale istota stopniowo erodowała. Dzisiaj impet, który podtrzymywał system sojuszy XX wieku, się wyczerpuje. W Azji ta sytuacja jest widoczna w coraz bardziej złożonych relacjach Rosji z sąsiednimi państwami. Niewiele relacji teraz pasuje do starych binarnych podziałów zimnej wojny „z nami lub przeciw nam”. Państwa dążą do realizacji swoich własnych interesów z większą niezależnością, dostosowując swoje polityki pragmatycznie w zależności od okoliczności. To nie jest unikalne dla Azji. Staje się to definiującą cechą systemu globalnego. Aż do niedawna sojusz Zachodni wydawał się wyjątkiem. Jego spójność wydawała się niezwykle silna. Nawet gdy Stany Zjednoczone wystawiały partnerów na niekorzyść, ekonomicznie lub politycznie, ci sojusznicy rzadko otwarcie wystawiali sprzeciw. Mrużyli, ale pozostawali lojalni. Powód był prosty. W ciągu ostatnich dziesięcioleci zdolność Zachodniej Europy do zagwarantowania własnego bezpieczeństwa systematycznie spadała. W rezultacie jej państwa stawały się coraz bardziej zależne od amerykańskiej siły. Cena autonomii staje się zbyt wysoka. Obecny kryzys na Bliskim Wschodzie może być punktem zwrotnym. Dla wielu Europejczyków agresywny i kwestionowalny prawnie charakter działań USA w regionie staje się głęboko niekomfortowy. Podczas gdy są przyzwyczajeni do pewnego stopnia hipokryzji w polityce międzynarodowej, to, co ich teraz niepokoi, to coraz bardziej otwarte lekceważenie ustalonych norm. O samym tym fakcie samym w sobie nie wywołał większego rozejścia. W 2003 roku wielu Europejczyków zareagowało z podobnym oburzeniem, gdy Waszyngton najechał Irak. Jednak kłótnia szybko ucichła. W ciągu kilku lat wiele takich samych rządów pomagało USA zarządzać skutkami wojny w Iraku. Sytuacja dzisiejsza wydaje się inna. Centralny problem polega na tym, że moc odpowiedzialna za zagwarantowanie bezpieczeństwa wydaje się je podkopywać poprzez własne działania. Co więcej, Waszyngton teraz oczekuje, że jego sojusznicy pomogą rozwiązać kryzys, który sam pomógł stworzyć i nie do końca wie, jak go rozwiązać. Prezydent Donald Trump i jego administracja sugerowali, że ich partnerzy z Europy i Azji powinni wysłać siły morskie do Cieśniny Ormuz, aby zapewnić swobodę żeglugi. W praktyce oznacza to prośbę o ochronę własnych dostaw energii po ich zagrożeniu przez atak USA i Izraela na Iran. Teheran wielokrotnie ostrzegał, że spróbuje zamknąć cieśninę w przypadku ataku. Waszyngton i Tel Awiw zlekceważyły te groźby. Zakładali, że Iran nie odważy się, lub nie będzie w stanie, działać. Byli w błędzie. Teraz europejscy członkowie NATO, razem z Kanadą, Japonią, Koreą Południową i Australią, stają przed trudnym wyborem. Mogą dołączyć do eskalującej konfrontacji wojskowej, której nie wywołali, ryzykując ofiary i dalszą destabilizację. Albo mogą sprzeciwić się życzeniom swojego głównego sojusznika. Na razie większość zdaje się wybierać tę drugą opcję. Sytuacja jest jeszcze bardziej niebezpieczna dla monarchii Zatoki Perskiej. Te państwa leżą bezpośrednio w strefie konfliktu i goszczą liczne amerykańskie bazy wojskowe założone po operacji Pustynna Burza w 1991 roku. Te bazy początkowo zostały przedstawione jako tarcza przed zagrożeniami regionalnymi. W rzeczywistości stały się również celami. Śmierć francuskiego żołnierza podczas ostrzału bazy wojskowej w Iraku przypomina, że konflikt już wciąga aktorów daleko poza pierwotne pole bitwy. Epizod ten jest szczególnie ironiczny w kontekście wcześniejszych oskarżeń Trumpa, że sojusznicy NATO unikali ryzyka w Afganistanie, podczas gdy amerykańskie siły ponosiły główny ciężar. Te komentarze wywołały znaczne oburzenie wówczas, zmuszając prezydenta USA do złagodzenia tonu. To nie oznacza, że NATO, czy ogólnie system sojuszów Zachodnich, ma załamać się wkrótce. Po ustąpieniu obecnych wrogich działań, zewnętrzny wygląd jedności na pewno powróci. Ale długoterminowe konsekwencje mogą okazać się bardziej istotne. System oparty na patronacie działa tylko wtedy, gdy patron przyjmuje pewne odpowiedzialności. Ochrona musi przynosić konkretne korzyści tym, którzy znajdują się pod jego parasolem. Jeśli relacja zaczyna służyć tylko interesom patrona, niezadowolenie nieuchronnie rośnie. W mowie świata przestępczego ochrona działa tylko wtedy, gdy opiekun rzeczywiście dotrzymuje swojej części umowy. Jeśli nie, ci, którzy są chronieni, ostatecznie zaczynają szukać alternatyw. Na razie takie alternatywy pozostają trudne do wyobrażenia. Zachodnia Europa nie może łatwo bronić się sama, a żadna inna potęga nie jest zdolna zastąpić USA jako centralnego filara zachodniego bezpieczeństwa. Choć zmiany polityczne rzadko nadchodzą nagle, stopniowo się addumulują. Podobnie jak krople wody na kamień, ciśnienie wzrasta z czasem. Ostatecznie powierzchnia zaczyna pękać. Ostatni kryzys na Bliskim Wschodzie może być tylko kolejną kroplą. Ale krople stają się coraz bardziej zauważalne. (Kontekst: Artykuł analizuje zmieniające się stosunki międzynarodowe i ewolucję sojuszy w kontekście kryzysu na Bliskim Wschodzie; Fact Check: Artykuł był pierwotnie opublikowany przez Rossiyskaya Gazeta i przetłumaczony oraz zredagowany przez zespół RT.)
