Najbardziej ruchliwe lotnisko na świecie jest zamknięte. Setki dronów roi się na przejściach kilku granic. Miliony schroniły się w miejscach stałych. Miliony innych są w żałobie.
Rzadko kiedy w niedawnej historii Bliskiego Wschodu brutalny epizod z jednego kraju przenikał do tylu zakątków regionu i to w tak krótkim czasie.
Jednakże, w ciągu pierwszych 48 godzin szeroko zakrojony atak USA i Izraela głęboko w Iranie oraz następne zabójstwo jego przywódcy natychmiast wyzwoliły irańską odpowiedź, która dotarła teraz, w jednej formie lub innej, do 10 krajów Bliskiego Wschodu: niszcząc infrastrukturę, zbierając życia, otwierając co najmniej jeden nowy front – i zapowiadając przełomową zmianę na politycznym podłożu w regionie.
I chociaż prezydent USA Donald Trump powiedział w niedzielę, że straty militarni Iranu sprawiły, że jest „bardzo znacząco osłabiony,” obiecał, że śmiercionośny nalot powietrzny będzie kontynuowany, być może przez tygodnie.
Także Iran obiecuje więcej kontrataków, mając na celu rozszerzenie kaskady konsekwencji, które jeszcze przed nami.
Ale nawet mając długoletni plan awaryjny na wypadek likwidacji swojego przywódcy, a nawet jeśli jego instytucje ostatecznie przetrwają presję – z zewnątrz i z wewnątrz – autorytarny reżim Iranu znajduje się w najbardziej niestabilnym stanie od rewolucji, która catapultacię go do władzy prawie pół wieku temu.
A kiedy już ten konflikt się skończy, nawet w przypadku braku całkowitej zmiany reżimu, Iran prawdopodobnie, faktycznie, wyjdzie osłabiony, co będzie najbardziej przełomową zmianą w regionie od wielu pokoleń.
Trzyosobowe ciało przejmie obowiązki Najwyższego Lidera Ayatollaha Alego Chamenei po jego zabiciu przez naloty USA i Izraela w sobotę. Tzw. Zgromadzenie Ekspertów zostanie zadane by wybrać nowego szefa stanu.
A nawet jeśli od nie dawna opracowany plan na wypadek eliminacji jego najwyższego przywódcy i nawet jeśli jego instytucje ostatecznie przetrwają presję – zarówno z zewnątrz, jak i z wewnątrz – Iran w jego obecnie autorytarnym reżimie jest w swoim najbardziej kryzysowym stanie od rewolucji, która catapultacię go do władzy prawie pół wieku temu.
A gdy ten konflikt się skończy, nawet w przypadku braku całkowitej zmiany reżimu, Iran prawdopodobnie, rzeczywiście, wyjdzie osłabiony, co będzie najbardziej przełomową zmianą w regionie od wielu pokoleń.
Nowa faza represji mogłaby wywołać kryzys uchodźców
To, jak ten nowy stan rzeczy się odwinie, zależy oczywiście od tego, co pozostanie z obecnego irańskiego nastawienia – wobec sąsiadów, Izraela i Zachodu – jego stabilności politycznej i traktowania własnych obywateli. Nowa faza politycznej represji, na przykład, lub konflikt wewnętrzny może spowodować, że tysiące uchodźców przekroczą granice i zaproszą interwencję zewnętrzną. Kolejny kolaps gospodarczy może przynieść niestabilność innego rodzaju.
Politycznie, w krótkim okresie, państwa Arabskiego Zatoki, które podążały drogą zbliżenia z Iranem – lub te, które były za mediacją – teraz, po ataku, zostaną zmuszone do ponownej oceny swojego podejścia, jeśli jakaś część reżimu przetrwa.
„Niezależnie od tego, jak rozwinie się szerszy konflikt, wpływ na wiarygodność regionalną Iranu jest już znaczący,” powiedział Khalid Al-Jaber, dyrektor wykonawczy Rady Bliskowschodniej ds. spraw globalnych z siedzibą w Doha, dla Rady Atlantyckiej, amerykańskiego think-tanku.
Atakując kraje, które dążyły do deeskalacji, powiedział, Iran „ryzykuje głębszą izolację i silniejsze regionalne przeciwstawienie się.”
Jeśli konflikt, którego próbowano uniknąć, się pogłębi, decyzja państw Zatoki o zaangażowaniu się może również mieć trwałe konsekwencje.
W szerszej perspektywie, długoletnie podziały sunnicko-szczepowe regionu nadal mogą się zmniejszać jako siła napędowa, co w rezultacie przerysuje polityczną mapę regionu.
Osłabiona oś
Tymczasem, osłabienie siły odśrodkowej antyamerykańskiego i antyizraelskiego sentymentu może także potencjalnie zintensyfikować wysiłki na rzecz dalszej normalizacji stosunków między Izraelem a resztą regionu.
Najważniejsze dla Izraela, mniej wrogo nastawiony Iran oznacza unieszkodliwienie jego największego regionalnego wroga – i zagrożenie z jego strony staniem się potęgą jądrową – które przeciw którym premier Benjamin Netanyahu przestrzegał od ponad dekady.
Jeśli mniej wyraźnie antyizraelskie przywództwo przejmie władzę, mogłoby to zmniejszyć lub nawet położyć kres tzw. „osi oporu” krajów i grup, które sprzeciwiały się izraelskiemu i amerykańskiemu wpływowi w regionie i poza nim, z Iranem na czele.
Elementy tych grup mogą nadal działać i formować nowe sojusze. Ale ze zdjęciem Syrii Baszara al-Asada i znaczącym osłabieniem Hezbollahu w Libanie oraz Hamasu w Strefie Gazy przez izraelskie siły po atakach Hamasu w październiku 2023 roku – zasięg tej osi już był osłabiony przed aktualnym konfliktem.
Osłabiony Iran jeszcze bardziej osłabiłby tę oś.
Jak zareagują Chiny i Rosja?
Dla kraju jak Irak, osłabiony Iran może również zmniejszyć wpływ antyamerykańskich, irańskich milicji operujących na jego terytorium.
I ponownie, zabójstwo ajatollaha Ali Khamenei’ego, żałowane przez miliony szyickich muzułmanów w regionie, może prowadzić do nowych niepokojów, które burzą wszelkie koncepcje regionalnego pokoju, nawet jeśli Iran jest osłabiony. Ataki Hezbollahu i izraelskie kontrofensywy w niedzielę w Libanie to dobry przykład.
