Narodowy Rezerwat „Święta Sofia Kijowska” zaprezentował ekskluzywne jajko wielkanocne z XII wieku. Artefakt, który był przechowywany, ujawnia nowe aspekty kultury Rusi Kijowskiej–Ukrainy.
Artefakt ma nietypową cechę — jest tzw. „pysanką z grzechotką”.
W 2024 roku UNESCO uznało ukraińską „pysankę” (jajko wielkanocne) za dziedzictwo kulturowe ludzkości. Symbolizuje ono odrodzenie natury oraz nadejście wiosny. Wywodząc się z dawnych rytuałów pogańskich, sztuka pisania pysanek ewoluowała przez wieki, inkorporując symbolikę chrześcijańską.
Jajko wielkanocne Ukrainy „mówi” przez wieki
Zostało wykonane z różowej gliny, engobu i glazury przy użyciu skomplikowanej techniki formowania, wypalania i glazurowania. Wewnątrz obiektu znajduje się mały element — kulka gliniana lub kamień — który wydaje charakterystyczny dźwięk podczas ruchu.
Jajka gliniane, które „brzęczą”, znane są od starożytnych czasów i uważane są za jedne z najstarszych amuletów ochronnych. Wierzono, że ich dźwięk miał odstraszać złe duchy, nadając obiektowi znaczenie sakralne.
Artefakt z krymskiego stanowiska grobowego zmienia poglądy na kulturę Rusi
Pysanka została odkryta podczas wykopalisk archeologicznych w Sudaku w latach 1966–1972 pod kierownictwem Mychajła Frondzhol. Według głównej kuratorki Iryny Kupriets, takie znaleziska są niezwykle rzadkie, a obiekty prawdopodobnie zostały wyprodukowane na terenie obwodu kijowskiego.
Jego mały rozmiar — około 3–3,5 na 5 cm — sugeruje, że pysanka mogła być używana nie tylko jako obiekt rytualny, ale także jako zabawka grzechotka dla dziecka.
Świąt religijnych na Ukrainie zawsze towarzyszył kolor oraz głęboko zakorzeniona tradycja. Zwyczaje i obrzędy różniły się w zależności od regionu, ale istota tych uroczystych dni zawsze była szanowana.
Władze sowieckie zakazały wszystkich obchodów wielkanocnych, rozpoczynając „bezlitosną walkę przeciwko reakcyjnym tradycjom kościelnym oraz religijnym zależnościom chłopów w codziennym życiu”.
Niemniej jednak, wielu pobożnych wierzących nadal chodziło potajemnie do kościoła.
