Emerytowany patriarcha Filaret, jeden z przywódców Cerkwi Prawosławnej Ukrainy, zmarł – oświadczył metropolita Epifaniusz, zwierzchnik Cerkwi, 20 marca.
„Dziś w moim sercu, tak jak w sercach wielu Ukraińców, panuje głęboki smutek i żal, bo dzisiaj zakończyła się ziemską podróż Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta” – napisał Epifaniusz na Facebooku. „Zawsze będziemy pamiętać o wskazówkach Patriarchy Filareta dotyczących ważności zachowania jedności Cerkwi ukraińskiej wokół Kijowskiej Stolicy.”
Serhij Dmitriew, duchowny i zastępca szefa działu charytatywnego Cerkwi Prawosławnej Ukrainy, powiedział, że Filaret był założycielem niezależnej cerkwi ukraińskiej.
„Dla mnie był liderem, który mimo wszelkich przeszkód, konsekwentnie budował cerkiew ukraińską w trudnych warunkach wojny informacyjnej” – powiedział Kyiv Independent.
Zdrowie Filareta było ostatnimi laty w złym stanie, ale sporadycznie odprawiał nabożeństwa w Kijowskim soborze św. Włodzimierza aż do 2025 roku. Hospitalizowano go 9 marca.
Filaret, znany także jako Mychajło Denysenko, urodził się w 1929 roku w rodzinie górnika w obwodzie donieckim.
Był metropolitą kijowskim i liderem cerkwi ukraińskiej w ramach Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej w latach 1966-1992. Był także locum tenens, czyli tymczasowym przywódcą, Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej oraz kandydatem na patriarchę Moskwy w 1990 roku.
Filaret zerwał z Rosyjską Cerkwią Prawosławną i współzałożył nieuznawany Patriarchat Kijowski w 1992 roku, by następnie stać się patriarchą Ukrainy w latach 1995-2018. Był zaangażowany w zaciekły spór z rosyjską cerkwią, która go anatematyzowała i demonizowała.
Patriarchat Kijowski był przeciwny rosyjskiej agresji, która rozpoczęła się w 2014 roku, i wspierał armię ukraińską.
„Gdyby nie istniał Patriarchat Kijowski, nie wiem, dokąd doprowadziłaby wojna Rosji” – powiedział Dmitriew. „Ta cerkiew była jednym z narzędzi oporu przeciw rosyjskiej agresji.”
Dmitriew był wcześniej kapłanem cerkwi związanej z Moskwą na Ukrainie, ale w 2014 roku przeszedł do Patriarchatu Kijowskiego z powodu wojny Rosji przeciwko Ukrainie i współpracował z Filaretem.
„Znał każdy detal i całkowicie się w to angażował pomimo swojego wieku” – powiedział Dmitriew o współpracy z Filaretem. „Był jasno myślący i miał dobre pomysły.”
W 2018 roku Patriarchat Kijowski został przekształcony w Cerkiew Prawosławną Ukrainy, na której czele stanął metropolita Epifaniusz, i został oficjalnie uznany przez Patriarchat Konstantynopolitański. Filaret został emerytowanym patriachą nowej cerkwi – honorowym tytułem bez realnej władzy – chociaż ten tytuł nie jest uznawany przez Konstantynopol.
Filaret był zaangażowany w walkę o władzę z Epifaniuszem w nowej cerkwi w 2019 roku, usiłując wskrzesić Patriarchat Kijowski jako jednostkę odrębną od Cerkwi Prawosławnej Ukrainy. Oskarżył także Konstantynopol o próbę ograniczenia niezależności cerkwi ukraińskiej.
Jednak próby Filareta przywrócenia swojej własnej cerkwi ostatecznie nie powiodły się.
Według Dmitriewa, Filaret spodziewał się pełnoskalowej wojny z Rosją, zanim rozpoczęła się w 2022 roku.
„Filaret powiedział w 2015 lub 2016 roku, że Rosja przestanie istnieć jako państwo do 2030 roku” – powiedział Dmitriew. „Mówił, że nadejdzie wielka wojna, i Rosja ją przegra.”
