Prezydent Rosji Władimir Putin podpisał dekret, który na czas nieokreślony przedłuża ułatwienia w uzyskiwaniu obywatelstwa rosyjskiego w okupowanych terytoriach, co eksperci uważają za sygnał, że Rosja konsoliduje swoją okupację, dążąc do masowej paszportyzacji.
Dekret z 4 marca usuwa termin dla mieszkańców okupowanych terytoriów ukraińskich, by uzyskać obywatelstwo rosyjskie poprzez uproszczony proces, ustalony ustawą rosyjską z 2022 roku, efektywnie czyniąc politykę trwałą.
– Celem nowego dekretu jest maksymalna paszportyzacja, wywieranie presji na ludzi – powiedziała Nataliia Yurlova, prawniczka z organizacji pozarządowej Donbas SOS, dla „Kyiv Independent”.
Poprzedni termin był częścią „okresu przejściowego”, który Rosja przeznaczyła na zakończenie „integracji” okupowanych części obwodów donieckiego, ługańskiego i zaporoskiego w swoje systemy ekonomiczne, finansowe i prawne – w tym poprzez wymaganie od mieszkańców uzyskania rosyjskiego paszportu.
Rosja zmusza mieszkańców okupowanych terytoriów ukraińskich do przyjmowania rosyjskich paszportów od 2022 roku, jako część szerszego wysiłku mającego na celu konsolidację kontroli i tłumienie tożsamości ukraińskiej.
Petro Andriushchenko z Centrum Studiów nad Okupacją powiedział, że nowy dekret sygnalizuje zmianę Rosji z trybu „kampanii” paszportyzacji na trwały mechanizm integrowania okupowanych terytoriów, stanowiąc podstawę prawną dla dalszych zmian demograficznych i administracyjnych.
– Z drugiej strony, jest to rozwiązanie problemu nowo okupowanych terytoriów od stycznia 2025 roku, oraz osób tam mieszkających, które nie spełniały wymogów dotyczących paszportu – dodał Andriushchenko.
Yurlova powiedziała, że coraz trudniej jest Ukraińcom żyć pod okupacją bez rosyjskiego paszportu, gdyż brak takiego dokumentu utrudnia mieszkańcom otrzymywanie świadczeń społecznych, takich jak emerytury czy opieka medyczna, a także zabezpieczenie swojej własności, którą władze okupacyjne mogą przejąć.
Niemniej jednak niektórzy mieszkańcy okupowanych terytoriów odmawiają przyjęcia rosyjskich paszportów, dlatego też środki zastraszenia Ukraińców w celu ich uzyskania trwają, powiedziała Yurlova, dodając że szczególnie mężczyźni obawiający się poboru do rosyjskiej armii często sprzeciwiają się przyjęciu rosyjskiego paszportu.
Nowy dekret obejmuje także konieczność złożenia wniosku „O niechęci posiadania obywatelstwa ukraińskiego”, co nie oznacza utraty paszportu ukraińskiego.
– Osoba jest zmuszona do złożenia tego dokumentu, ale będzie przekonana, że zrobiła to dobrowolnie, uzyskała rosyjski paszport i nie jest już obywatelem Ukrainy, co nie jest prawdą. Takie oświadczenie złożone pod presją nie jest uznawane przez Ukrainę – dodała Yurlova.
