W ostatnich latach łańcuchy dostaw gazów przemysłowych zyskały nieoczekiwaną wagę geopolityczną. Neon, z którym większość ludzi łączy wyłącznie jaskrawe reklamy, znalazł się w centrum dyskusji o niezależności technologicznej i bezpieczeństwie. Powodem jest jego kluczowa rola w produkcji półprzewodników, gdzie jest niezbędny do laserów excimerowych w sprzęcie litograficznym. Gdy dostawy neonu z Ukrainy — która kontrolowała około 50% globalnego rynku oczyszczonego neonu — gwałtownie zmalały w 2022 roku z powodu wojny na pełną skalę, przemysł półprzewodnikowy odczuł prawdziwy deficyt. Pojawiły się pytania: jak krytyczne jest to gaz dla technologii obronnych? Czy neon ma jakiekolwiek bezpośrednie zastosowania wojskowe? I dlaczego Ukraina stała się tak ważnym dostawcą?
### Neon w nowoczesnych technologiach: od pokojowych do krytycznych
Instalacje z neonem działają w wielu zakładach na całym świecie, ale agencje reklamowe nie generują podstawowego popytu. Cryoin Engineering, specjalizujący się w sprzęcie kriogenicznym i systemach separacji powietrza, dostarcza rozwiązania technologiczne do otrzymywania ciekłego neonu poprzez prostowanie powietrza. Takie instalacje produkują neon o stężeniu 99,999%, co jest kluczowe dla zastosowań wysokich technologii.
Główne kierunki zastosowań neonu obejmują mikroelektronikę (lasery excimerowe ArF i KrF do fotolitografii w produkcji chipów z normami technologicznymi sięgającymi 7 nm), medycynę (skanery MRI i pewne rodzaje laserowej chirurgii), badania naukowe (systemy kriogeniczne i detektory cząstek) oraz specjalistyczne oświetlenie.
Znaczenie neonu dla armii jest pośrednie. Żadna broń nie używa go bezpośrednio jako składnika. Jednakże bez neonu produkcja nowoczesnych mikroczipów — montowanych w systemach kierowania, radarach, dronach, satelitach i systemach komunikacyjnych — staje się niemożliwa. Dlatego zastosowanie neonu w wojsku należy postrzegać poprzez pryzmat łańcuchów dostaw technologicznych.
### Dlaczego Ukraina kontrolowała połowę globalnego rynku
Historia ukraińskiego neonu rozpoczęła się dziesięciolecia temu. Huty metalurgiczne w Mariupolu, Kamieńsku i Zaporożu miały potężne jednostki do separacji powietrza (ASU), produkujące tlen do procesów metalurgicznych. Neon jest wtedy produktem ubocznym — gromadzi się w odpadowych frakcjach azotowych podczas prostowania kriogenicznego.
Przedsiębiorstwa ukraińskie — w szczególności Ingas (Mariupol) i Cryoin (Odesa) — stworzyły procesy do oczyszczania neonu do poziomu odpowiedniego dla półprzewodników. Wymaga to kompleksowego oczyszczania wielostopniowego z wodoru, azotu, helu i innych gazowych zanieczyszczeń. Gotowy produkt dostarczany był do firm takich jak ASML (Holandia), Intel, Samsung, TSMC i inni giganci przemysłu chipowego.
