Utrzymaj nasze wiadomości wolne od reklam i płatnych murów dzięki dokonaniu darowizny na wsparcie naszej pracy!
Notes from Poland prowadzone jest przez niewielki zespół redakcyjny i publikowane jest przez niezależną, non-profitową fundację, którą finansują darowizny od naszych czytelników. Nie moglibyśmy robić tego, co robimy, bez Państwa wsparcia.
Jedynie 2% Polaków w ubiegłym roku było niezdolnych do zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb, co jest najniższym odnotowanym wynikiem, według nowego raportu polskiego urzędu statystycznego. Poziom poważnego pozbawienia spadł znacząco w ciągu ostatniej dekady, chociaż niektóre inne wskaźniki ubóstwa są mniej optymistyczne.
Dane polskiego Urzędu Statystycznego (GUS) pokazały spadek wskaźnika głębokiego pozbawienia materialnego i społecznego – zdefiniowanego jako odsetek osób niezdolnych do zaspokojenia co najmniej siedmiu z 13 podstawowych potrzeb – o 5,8 punktu procentowego od 2015 roku, kiedy wynosił 7,8%.
Większość spadku nastąpiła między rokiem 2015 a 2020. Wskaźnik nieco wzrósł w latach 2021-2023 wskutek długotrwałej i silnej inflacji po pandemii COVID-19 i wojnie na Ukrainie, nim ponownie zaczął maleć w 2024 roku.
Potrzeby objęte badaniem obejmują wymagania fizjologiczne, takie jak spożywanie mięsa, ryb lub równowartości wegetariańskiej co drugi dzień oraz ogrzewanie swojego mieszkania; zdolność finansową do opłacania rachunków na czas i pokrywania nieoczekiwanych wydatków; potrzeby materialne, takie jak wymiana zużytego ubrania; oraz aktywności społeczne i rekreacyjne.
Jedynie 0,8% respondentów nie posiadało co najmniej dwóch par odpowiednio dopasowanych butów, co jest najniższym odsetkiem w przypadku jakiejkolwiek potrzeby. Z drugiej strony, najwyżej uplasowała się możliwość wyjazdu na wakacje, z 24,4% osób niezdolnych do pokrycia tygodniowego urlopu dla wszystkich członków rodziny.
22% osób stwierdziło, że nie mogą pokryć nieoczekiwanego wydatku odpowiadającego 60% narodowego mediany miesięcznego dochodu rozporządzalnego, który w 2025 roku wynosił nieco poniżej 3 100 złotych (722 euro).
Oba te wskaźniki są jednak najniższe odnotowane. Odsetek osób niezdolnych do sfinansowania tygodniowych wakacji spadł z 44% w 2015 roku, podczas gdy osoby niezdolne do pokrycia niespodziewanych wydatków zmalały z 42,3%.
Badanie podkreśliło również różnice w zależności od rodzaju miejsca, w którym mieszkają ludzie. Najniższy poziom poważnego ubóstwa odnotowano w miastach z populacją powyżej 500 000 mieszkańców (0,7%), podczas gdy najwyższy był w najmniejszych miastach, do 20 000 mieszkańców (2,6%).
Wsie będące częścią większych aglomeracji miejskich miały wskaźnik wynoszący 1,5%, podczas gdy wsie na obszarach wiejskich miały poziom poważnego ubóstwa na poziomie 2,3%.
Podobne proporcje mieszkańcy miast i wsi zgłosiły trudności w spełnianiu podstawowych potrzeb fizjologicznych i regulowania rachunków. Jednak prawie jedna trzecia (31,1%) mieszkańców wsi nie mogła sobie pozwolić na urlop w porównaniu z 20% w miastach. W miastach z populacją powyżej 500 000 mieszkańców, jedynie 10,9% nie mogło sobie pozwolić na tygodniową przerwę.
GUS stwierdził, że ocena zdolności ludzi do zaspokojenia potrzeb materialnych i socjokulturowych pomaga uchwycić „wielowymiarowy charakter ubóstwa, w którym grupy społeczeństwa z ograniczonymi zasobami finansowymi mogą być poddane marginalizacji społecznej”.
Jednak inne wskaźniki ubóstwa, oparte na dochodzie rozporządzalnym na członka gospodarstwa domowego, wskazują na mniej korzystny obraz. Polski oddział Europejskiej Sieci Przeciwdziałania Ubóstwu (EAPN) korzysta z alternatywnych wskaźników GUS, w tym ubóstwa względnego i skrajnego.
Zgodnie z tymi wskaźnikami, skrajne ubóstwo wyniosło 5,2% w 2024 roku. Definiowane jest jako wydatki poniżej minimalnego poziomu egzystencji obliczonego przez Instytut Pracy i Badań Socjalnych, państwowe ciało badawcze. Wskaźnik był niższy niż w 2023 roku, kiedy gwałtownie wzrósł do 6,6% populacji.
Tymczasem udział osób żyjących w ubóstwie względnym – definiowanym jako mniej niż 50% średnich wydatków gospodarstwa domowego – wzrósł do 13,3% w 2024 roku z 12,2% z roku poprzedniego.
„W okresie wzrostu gospodarczego i malejącej inflacji wskaźnik wzrostu konsumpcji dla uboższej części społeczeństwa nie nadąża za resztą społeczeństwa, co zwiększa dystans i poczucie wykluczenia” – napisał EAPN w swoim najnowszym raporcie, opublikowanym w październiku zeszłego roku.
Liczba osób żyjących w skrajnym ubóstwie w Polsce wzrosła do 2,5 miliona w 2023 roku, co stanowiło 6,6% populacji, co jest najwyższym poziomem od blisko dekady.
Wskaźnik skrajnego ubóstwa wśród dzieci był jeszcze wyższy, wynosząc 7,6% https://t.co/SoiMGeS3gh
— Notes from Poland 🇵🇱 (@notesfrompoland) 17 października 2024 r.
Notes from Poland prowadzone jest przez niewielki zespół redakcyjny i publikowane jest przez niezależną, non-profitową fundację, którą finansują darowizny od naszych czytelników. Nie moglibyśmy robić tego, co robimy, bez Państwa wsparcia.
Zdjęcie główne: Lukasz Cynalewski / Agencja Wyborcza.pl
Alicja Ptak jest zastępcą redaktora naczelnego w Notes from Poland oraz dziennikarką multimedialną. Pisała dla Clean Energy Wire i The Times, a prowadzi także swój własny podcast The Warsaw Wire na temat polskiej gospodarki i sektora energetycznego. Wcześniej pracowała dla Reutersa.
