W Europie Środkowej i Wschodniej (CEE) dominuje proces autokratyzacji, przy identyfikacji trzech nowych autokratów w 2025 roku – Chorwacja, Słowacja i Słowenia – zgodnie z corocznym raportem opracowanym przez badaczy z Instytutu V-Dem Uniwersytetu w Göteborgu w Szwecji.
Oznacza to, że obecnie 11 krajów w CEE autokratyzuje, w porównaniu z ośmioma zeszłego roku, co odpowiada 46% regionu i wpływa na 32% jego populacji, jak wskazał raport „Demokracja w 2026 roku: Demontaż ery demokratycznej?”, opublikowany we wtorek.
„Tzw. 'trzecia fala autokratyzacji’ dotyka obecnie UE, ponieważ obejmuje państwa członkowskie UE i ich bliskich sąsiadów. Wśród autokratyzujących państw członkowskich UE w Europie Wschodniej znajdziemy Chorwację, Węgry, Rumunię, Słowację i Słowenię, a wśród sąsiadów – Armenię, Białoruś, Gruzję, Mołdawię, Serbię i Ukrainę” – dodano.
Cenzura mediów pozostaje najczęstszą taktyką wśród autokratyzujących rządów na całym świecie, z 32 krajami (73%) stosującymi ją.
Tendencja w CEE jest częścią ogólnoświatowego spadku demokracji, który wrócił do poziomów sprzed 1978 roku dla przeciętnego obywatela globu. Liczba autokracji pod koniec 2025 roku wynosiła 92 w porównaniu z 87 demokracjami, zidentyfikował raport.
„74% populacji świata (6 miliardów) mieszka teraz w autokracjach. Tylko 7% populacji świata (0,6 miliarda) mieszka w demokracjach liberalnych” – wskazano.
Zestaw danych użyty przez V-Dem, które oznacza Varieties of Democracy, obejmuje pięć głównych wskaźników demokracji: wyborczą, liberalną, egalitarną, partycypacyjną i dialogową. Raport o Demokracji skupia się głównie na Indeksie Demokracji Liberalnej (LDI). Łączy on powyższe instytucje demokracji wyborczej z wymiarem liberalnym: dobrze funkcjonujące mechanizmy kontroli nad władzą wykonawczą przez władzę ustawodawczą i sądowniczą, oraz silne prawo zapewniające szacunek dla równych swobód obywatelskich.
Z 11 krajami w CEE, które obecnie autokratyzują, zaledwie 29% ludzi w regionie cieszy się demokracją: 5% mieszka w demokracjach liberalnych, takich jak Czechy i kraje bałtyckie, podczas gdy 24% mieszka w demokracjach wyborczych, takich jak Bułgaria czy Polska. Zdecydowana większość – 65% – mieszka w tym, co V-Dem określa jako „autokracje wyborcze”, takie jak Węgry, Rosja czy Serbia. Białoruś to jedyna zamknięta autokracja, z 3% populacji.
„Reżimy w 'strefie szarości’, położone pomiędzy autokracjami wyborczymi a demokracjami wyborczymi, stanowią pozostałe 3%, zamieszkując Albanię, Bośnię i Hercegowinę, Mołdawię i Macedonię Północną” – dodano.
W CEE raport zidentyfikował tylko dwa kraje, które demokratyzują się: Czarnogórę i Polskę, co stanowi 8% regionu.
