Widok na wyspę Sazan. Fot. BIRN.
41 organizacji ekologicznych wysłało w piątek list do premiera Ediego Ramy i ministra środowiska Sofjana Jaupaj’a, wzywając do „natychmiastowego wstrzymania wszelkich decyzji promujących projekt” Jareda Kushnera, zięcia Donalda Trumpa, mającego na celu budowę luksusowego kurortu na niezamieszkanej wyspie Sazan. Po zatwierdzeniu projektu, media albańskie podały, że żona Kushnera, Ivanka Trump, odwiedziła Albanię w środę i czwartek. Rama potwierdził wizytę, lecz brak jest szczegółów dotyczących postępu prac nad projektem.
Rząd przyznał Status Inwestora Strategicznego dla propozycji w styczniu ubiegłego roku. „Projekt proponuje interwencje na obszarze 45 hektarów, stwarzając poważne zagrożenia dla bioróżnorodności i istotnych siedlisk w tym obszarze” – powiedziały organizacje w komunikacie prasowym. „Wyspa Sazan oraz okoliczne wody stanowią istotne miejsca życia dla najbardziej zagrożonych gatunków morskich na świecie, w tym m.in. mnicha śródziemnomorskiego (Monachus monachus), wymienionego na Czerwonej Liście IUCN i objętego Konwencją o Gatunkach Przemigrujących (CMS), a także 36 innych zagrożonych globalnie gatunków morskich”.
Projekt ma na celu przekształcenie dawnego izolowanego posterunku wojskowego faszystowskich Włoch i komunistycznej Albanii w luksusowy kurort. „Przewidywana inwestycja w 'Sazan Island Touristic Resort’ wynosząca 1,4 mld euro spełnia kryteria przewidziane w ustawie o inwestycjach strategicznych” – czytamy w decyzji rządu przyznającej Status Inwestora Strategicznego. „Przewidywana inwestycja spełnia kryteria liczby miejsc pracy, o którą wnosi ustawa o inwestycjach strategicznych. W trakcie realizacji i eksploatacji inwestycji przewiduje się zatrudnienie 1000 osób”.
Kushner ogłosił plany inwestycyjne w Albanii w marcu 2024 roku. Pięciokilometrowa wyspa oddalona o około 30 kilometrów od Vlory, nadzorująca cieśninę Otranto, jest niezamieszkana i praktycznie nie posiada słodkiej wody. Po I wojnie światowej Włochy przekształciły ją w bazę wojskową o strategicznym znaczeniu dla kontroli cieśniny. Albania przejęła wyspę po klęsce Włoch w II wojnie światowej i również rozbudowała ją jako bazę wojskową. W latach 90. XX wieku wyspa ponownie była używana jako baza wojskowa przez włoską Straż Graniczną w ramach działań mających na celu zwalczanie operacji przemytu ludzi z Albanii do Włoch.
Pozostałości włoskich i albańskich fortyfikacji wojskowych sprawiły, że Sazan stał się atrakcją turystyczną, z kilkoma statkami i dziesiątkami łodzi oferującymi codzienne rejsy z Vlory w okresie letnim. Wyspa pozostawała formalnie bazą wojskową aż do grudnia 2024 roku, kiedy decyzją prezydenta została usunięta z listy narodowych aktywów wojskowych. Decyzja rządu wskazuje, że projekt zajmie około 562 hektarów, z których 45 hektarów zostanie zagospodarowanych.
Kushner zaproponował również rozwój obszaru Zvernec, który znajduje się w strefie chronionej ekologicznie Narte-Zvernec.
