Polska wprowadza nowe przepisy, które ułatwią ściganie przestępstw motywowanych nienawiścią, których liczba wzrosła o ponad 40% w pierwszej połowie 2025 roku.
Waldemar Żurek, pełniący funkcje ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego, powiedział portalowi informacyjnemu OKO.press, że wkrótce wyda rozporządzenie wskazujące specjalne jednostki w prokuraturach na całym terenie kraju, dedykowane zajmowaniu się przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami.
„Wyznaczone jednostki będą specjalizować się w ściganiu mowy nienawiści” – powiedział Żurek. „Będzie to dotyczyć nienawiści we wszystkich jej formach. Nie ma znaczenia, czy ofiarami są Ukraińcy, Żydzi, Romowie czy polscy obywatele o odmiennych poglądach.”
Zgodnie z polskim prawem podżeganie do nienawiści na podstawie różnic narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych lub publiczne zniesławianie kogoś na tej podstawie są przestępstwami zagrożonymi karą do trzech lat pozbawienia wolności.
Dane policyjne pokazują, że od początku stycznia do końca lipca 2025 roku w Polsce zarejestrowano 543 przestępstwa motywowane uprzedzeniami. Oznacza to wzrost o 41% w porównaniu z 384 takimi przestępstwami zgłoszonymi w tym samym okresie w 2024 roku.
„Podnoszenie świadomości na temat różnorodności w jej wymiarach, w tym rasy, etniczności i religii, a także zapobieganie i zwalczanie przestępstw motywowanych uprzedzeniami, stanowi kluczowy element działań polskiej policji” – informowała policja wówczas.
Dane za pozostałą część 2025 roku nie są jeszcze dostępne, ale liczby z pierwszych siedmiu miesięcy roku sugerują, że Polska była na drodze do osiągnięcia jednej z najwyższych rocznych liczby zgłoszonych przestępstw motywowanych nienawiścią.
Jedną społecznością, która skarży się na narastającą nienawiść, są Ukraińcy, którzy są zdecydowanie największą grupą imigrantów w Polsce, liczącą około 1,5 miliona osób.
Ostatniego miesiąca minister spraw zagranicznych Ukrainy wezwał Polskę do nałożenia „uczciwych i przykładowych” kar na osoby dopuszczające się zachowań ksenofobicznych wobec Ukraińców, po doniesieniach o maltretowaniu ukraińskiej uczennicy w warszawskiej szkole.
W grudniu Żurek spotkał się w ministerstwie sprawiedliwości z ambasadorem Ukrainy, Wasylem Bodnarem, oraz prezydentem Światowego Kongresu Ukraińskiego, Paulem Grodem, aby omówić zwalczanie mowy nienawiści i dezinformacji, które zostały podsycone w Polsce przez rosyjskich operatorów.
Podczas spotkania Żurek „potwierdził zobowiązanie Polski do wsparcia obywateli ukraińskich” i powiedział, że jego ministerstwo opracuje nowe przepisy prawne oraz kompetencje prokuratorskie w zwalczaniu przestępstw motywowanych nienawiścią.
Zgodnie z OKO.press, plany Żurka przewidują utworzenie specjalnych jednostek zajmujących się przestępstwami motywowanymi nienawiścią w 11 okręgowych prokuraturach miast w całej Polsce oraz w czterech w Warszawie. Oczekuje się, że Maciej Młynarczyk, prokurator specjalizujący się w sprawach związanych z mową nienawiści, odegra centralną rolę w nowym systemie.
„Nieudolność państwa w skutecznym reagowaniu na agresję motywowaną narodowością, religią, kolorem skóry czy orientacją seksualną szkodzi społeczeństwu jako całości” – powiedział Młynarczyk dla OKO.press. „Zwiększa tolerancję dla przemocy, zmniejsza szacunek dla prawa, podważa stabilność społeczną i narusza bezpieczeństwo narodowe.”
„Państwo i społeczeństwo nie mogą pozwolić sobie na bezbronne stanowisko w tej dziedzinie” – dodał. „Konieczne jest kompleksowe rozwiązanie: dedykowane szkolenia i wymiana doświadczeń, podręcznik metodologiczny oraz podział obciążeń pracy, tak aby specjalizujący się prokuratorzy zajmowali się takimi sprawami często i szybko zdobywali doświadczenie.”
Ukraina apeluje do Polski, aby działała przeciwko zachowaniom ksenofobicznym wobec Ukraińców po przypadku zastraszania w warszawskiej szkole.
„W naszym wspólnym interesie jest zapobieganie i reagowanie na takie wrogości” – powiedział @andrii_sybiha.
Rok ubiegły przyniósł także dramatyczny wzrost widoczności i popularności lidera skrajnie prawicowego Grzegorza Brauna, którego działalność polityczna skupia się wokół retoryki antysemickiej, antyukraińskiej i anty-LGBT. Zajął zaskakujące czwarte miejsce w wyborach prezydenckich 2025 roku, a jego partia zyskuje poparcie w sondażach.
W grudniu Braun stanął przed sądem za atak z 2023 roku na żydowską uroczystość religijną w polskim parlamencie. Odpowiada także za szereg innych rzekomych przestępstw związanych z jego antysemickimi, antyukraińskimi i anty-LGBT działaniami.
W ubiegłym roku rząd próbował rozszerzyć ustawy dotyczące przestępstw motywowanych nienawiścią w Polsce, aby objęły także orientację seksualną, płeć, wiek i niepełnosprawność jako chronione kategorie.
Jednak ówczesny prezydent Andrzej Duda, który był związany z opozycją konserwatywną, odmówił podpisania tych środków w życie i zamiast tego skierował je do Trybunału Konstytucyjnego (TK) w celu przeanalizowania. TK, który jest również związany z opozycją, uznał ustawę za niezgodną z konstytucją, uniemożliwiając jej wejście w życie.
Zdjęcie główne: Tim Pierce/Flickr (under CC BY 2.0)
Daniel Tilles is editor-in-chief of Notes from Poland. He has written on Polish affairs for a wide range of publications, including Foreign Policy, POLITICO Europe, EUobserver and Dziennik Gazeta Prawna.
